براى اينكه اين موجود چند وجبى ، علاوه بر اينكه با ساير موجودات طبيعى اختلاط و آميزش دارد ، و چون آنها قرب و بعد ، و اجتماع و افتراق دارد ، و براى رسيدن بمقاصد ساده طبيعيش در آنها تصرفاتى ساده دارد ، از آنجا كه مجهز بفكر و ادراك است ، تصرفاتى عجيب نيز دارد ، كه ساير موجودات آن گونه تصرفات را ندارند ، آرى او ساير موجودات را تجزيه مىكند ، و اجزائش را از هم جدا ميسازد ، و از تركيب چند موجود طبيعى چيزها درست مىكند ، موجود درستى را فاسد ، و فاسد را درست مىكند ، بطورى كه هيچ موجودى نيست مگر آنكه در تحت تصرف انسان قرار مىگيرد ، زمانى آنچه طبيعت از ساختنش عاجز است ، او براى خود ميسازد ، و كار طبيعت را مىكند ، و زمانى ديگر براى جلوگيرى از طبيعت بجنگ با آن برمىخيزد . و كوتاه سخن آنكه : انسان براى هر غرضى كه دارد از هر چيزى استفاده مىكند ، و آن را به خدمت خود مىگيرد ، و لا يزال گذشت زمان هم اين موجود عجيب را در تكثير تصرفات ، و عميقتر ساختن نظريه هايش تاييد مىكند ، تا آنكه خداوند با كلمات خود حق را محقق سازد ، و صدق كلام عزيزش را كه فرمود : ( وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً مِنْه ، براى شما آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است مسخر كرد ، در حالى كه همه اش از اوست ) ، « 1 » نشان دهد ، و همچنين صدق آن گفتار ديگرش را ، كه فرمود : ( * ( ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ ) * ، سپس باسمان بپرداخت ) ، « 2 » چون با در نظر گرفتن اينكه اين كلام در مقام امتنان است ، از آن بر مىآيد كه استواء خدا بر آسمان نيز براى انسان بوده ، و اگر آن را هفت آسمان قرار داد ، نيز بخاطر اين موجود در دانه بوده است ، ( در اينجا خواننده عزيز را سفارش مىكنم در اين باره بيشتر دقت بفرمايد ) . پس صراط انسان در مسير وجودش را فهميديم ، و اين وسعت شعاع عمل انسان در تصرفاتش در عالم كون ، همان است كه خداى سبحان نيز آن را بيان نموده ، كه از كجا آغاز مىشود ، و بكجا ختم مىگردد ؟ . چيزى كه هست قرآن كريم همانطور كه احيانا مبدأ حيات دنيوى انسان را كه از آن شروع نموده ، عالم طبيعت و كون شمرده ، و هستيش را مرتبط با آن معرفى مىكند ، در عين حال آن را مرتبط با پروردگار متعال نيز ميداند ، و مىفرمايد : ( وَقَدْ خَلَقْتُكَ مِنْ قَبْلُ ، وَلَمْ تَكُ شَيْئاً ، من تو را از پيش آفريدم ، در حالى كه چيزى نبودى ) ، « 3 » و نيز مىفرمايد : ( إِنَّه هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ ، بدرستى كه او است كه آغاز مىكند ، و در خاتمه برمىگرداند ) . « 4 » پس انسان كه مخلوقى است تربيت يافته در گهواره تكوين ، و از پستان صنع و ايجاد

--> 1 - سوره جاثيه آيه 13 2 - سوره بقره آيه 29 3 - سوره مريم آيه 9 4 - سوره بروج آيه 13